LEWIN (MARCUS)

Marcus ('Max') Lewin (Amsterdam, 2-10-1919 – Amsterdam, 17-5-2011)1

Max Lewin was de zoon van kleermaker Mozes Aron Lewin (14-2-1897) en Branca Acathar (11-3-1897). Toen Max drie jaar was, scheidden zijn ouders. Mozes hertrouwde een jaar later met Rachel Smit (Amsterdam, 9-10-1893). Zij en haar man zouden op 9-7-1943 om het leven worden gebracht in Sobibor. Max zei daar na de oorlog over: "Mijn vader (...) geloofde dat de mens in wezen goed was. Hij sloot de ogen voor het nationaalsocialisme. Hij kon zich niet voorstellen dat de mens in staat zou zijn tot de dingen die Hitler wilde. Ik geloofde dat wel. Ik wist het. Ik wist dat Hitler zou uitvoeren wat hij in Mein Kampf schreef. (...) Ik zal het nooit vergeten dat mijn vader zei: als je de ster niet draagt ga je naar Mauthausen. En waar ga je heen, als je hem wel draagt, zei ik."

Onderduik

Toen hij in 1942 een oproep kreeg om te gaan werken in Ruinen, dook Max onder. "Ik ben alle papieren gaan halen, zelfs het treinkaartje. De avond tevoren ben ik op het station gaan kijken hoe de wachtkamer er uit zag. Ik had mijn treinkaartje willen afgeven om daarna door een andere deur te verdwijnen: zo perfect mogelijk zoekraken in de organisatie. Maar er was geen andere deur in de wachtkamer. Daarom ben ik een week eerder ondergedoken." Hij reisde per trein van Groningen naar Zaandam, waar op het Zuidervaldeurspad 39 zijn vriendin Francisca Klitsie woonde. "Ik kwam terecht in een coupé met twee WA-mannen. Er waren twee mogelijkheden. Ten eerste: ik kon opvallen door een schrikreactie. Ten tweede: ik kon gewoon gaan zitten. Ik deed het laatste. Ik heb met de heren heel gezellig zitten gepraat over het NSB-programma. Ik had de tweede uitgave. Ik kende de punten uit mijn hoofd. Ze hadden niets in de gaten." Zijn latere schoonouders zouden Lewin onderdak geven tot aan de kerstdagen van 1944.

Onselder

Via de Zaanse verzetsman Dirk van Onselder belandde hij daarna op nog drie onderduikadressen in Zaandam. Het eerste op de Zeemansstraat 1. Van Onselder voorzag hem ook van financiën. Over zijn laatste adres, een schuur tegenover Van Onselders woning aan de Jonge Arnoldusstraat, vertelde Lewin: "Ik moest nodig naar een kapper. Toen ik daar kwam, vroeg ik hem: 'Weet u een adres voor me?' Ik kwam terecht in een grote schuur, die wel werd gebruikt voor feesten en partijen. Die heb ik de laatste twee maanden van de oorlog gehuurd." Max Lewin benutte zijn onderduikjaren met het schrijven van een politiek-historisch boek, De grote strijd, dat echter nooit op de markt werd gebracht. Volgens Lewin was het 'onvolledig en naïef'.

VRON

Max Lewin haalde ongeschonden de bevrijding en huwde in 1945 zijn katholieke oorlogsvriendin. Hij belandde in de handel en nam in 1959 het initiatief tot de oprichting van de Vrije Radio Omroep Nederland (VRON). Die zou korte tijd later uitgroeien tot Radio Veronica. Ook richtte hij enkele weinig succesvolle ultrarechtse partijen op. In 1975 werd hij gearresteerd op verdenking van een bomaanslag en jarenlange spionage voor Oost-Duitsland, beschuldigingen waarvan hij overigens werd vrijgesproken.