POPPELSDORF (ISAAK)
Gezin Isaak Poppelsdorf (Amsterdam, 28-12-1904)1 en Esther Poppelsdorf-Schuitevoerder (Amsterdam, 21-5-1915) met Roseline (Amsterdam, 14-9-1940) en Johnny (Amsterdam, 9-9-1942)
Isaak was volgens de basislijst telegrafist. Het Adresboek voor de Zaanstreek 1941 noemt hem 'rijkswerkman'. Hij was echter terreinwachter bij de Zaandamse Artillerie-Inrichtingen. Op de verklaring omtrent het ontbreken van een radio vulde hij op 28 april 1941 in zonder werk te zijn.
Voor de oorlog
Esther kwam uit Oostzaan. Haar vader had een winkel in tweedehands spullen op het Weerpad 7 - nu Kerkstraat (zie Isaäc Schuitenvoerder*). Esther was een van zijn vijf dochters. Van Esthers zusters trouwde Jansje*, de jongste, met de niet-joodse C.J. van Twist. Zij verhuisden in augustus 1939 naar Zaandam en woonden daar net als Isaak en Esther in de Sophiastraat. Esther trouwde op 22 december 1938 met de Amsterdammer Isaak Poppelsdorf. Ze gingen in de hoofdstad wonen. Hun vermoedelijk laatste adres was Amstel 280. In september 1940 werd hun eerste kind geboren, Roseline. In november 1940 woonde het gezin aan de Sophiastraat 13 in Zaandam, een niet meer bestaande zijstraat van de Hoogendijk.
Artillerie-Inrichtingen
Op 11 maart 1941 stuurde de directie van de munitie- en wapenfabriek Artillerie-Inrichtingen een namenlijst naar het Afwikkelingsbureau van het Departement van Defensie. Het was een opgave 'van ons personeel, dat ingevolge Uw bovengenoemd schrijven uit hun functie is ontheven'. Het betrof 28 joodse medewerkers -op twee na wonend in Amsterdam-, die van de ene dag op de andere hun baan kwijtraakten. Onder hen ook Isaak Poppelsdorf, tot op dat moment goed voor een weeksalaris van 21,60 gulden. Wel kreeg hij nog enkele maanden loon mee. Op 4 mei 1942 informeerde de Joodsche Raad de directie van de Artillerie-Inrichtingen over Poppelsdorf: "Betrokkene heeft zich sinds zijn ontslag steeds boven water kunnen houden. De financieele omstandigheden zijn niet al te rooskleurig. Verdiensten f. 10,- à f. 12,- p. week. Huur f 5.25,-. Is intusschen geëvacueerd uit Zaandam."
Nergens in de Zaanstreek -uitgezonderd misschien de essencefabriek Polak & Schwarz- werkten zoveel joden als bij de Artillerie-Inrichtingen. Van de 28 vaste joodse medewerkers in 1941 stierven er 19 als gevolg van de Holocaust.
Deportatie
Met dertien andere joodse Zaankanters werden Isaak (38), Esther (28), Roseline (2) en Johnny (9 maanden) Poppelsdorf onmiddellijk na aankomst in Sobibor vergast. Ze stierven op 4 juni 1943. Geen dag kende meer Zaanse slachtoffers.
Verwanten
Esthers ouders waren twee weken eerder in hetzelfde kamp om het leven gebracht. Haar zuster Sara (1910) overleed in januari 1943 in Auschwitz.
1 Aufstellung nr. 67 (3 pers.); Evacuatierapporten; Rechnung Zentralstelle; H8; G27; www.joodsmonument.nl; Adresboek voor de Zaanstreek 1941; Nationaal Archief, Artillerie-Inrichtingen. Toegangsnummer 2.09.34.02, inventarisnummer 2687 en 2779
17 januari 1942
Het gezin Poppelsdorf wordt niet genoemd in de papieren van 17 januari 1942. Agent-rechercheur H. heeft wel de naam van Esthers jongste zus op zijn briefje staan, Jansje van Twist-Schuitevoerder. Zij woont op de Sophiastraat 23. Terwijl het lijstje wordt geschreven, komt blijkbaar het bericht door dat gemengd gehuwde vrouwen uitstel krijgen van vertrek naar Amsterdam. De naam Van Twist wordt doorgestreept. Het is mogelijk dat wordt vergeten om het lijstje af te maken met het tweede adres op de Sophiastraat, dat van Esther en Isaak. De situatie zal verwarrend zijn geweest. In de rekening die de Zentralstelle op 21 april naar de Hausraterfassung stuurt, is bij de inboedel van I. Poppelsdorf geen bedrag ingevuld. Op het alfabetische stratenlijstje dat de chauffeur van de inboedelwagens gebruikt, komt de Sophiastraat niet voor. Na de oorlog dienen nabestaanden wel een meubelclaim in bij de Duitse overheid. Wat er op 17 januari en daarna ook gebeurt, het vertrek van het Zaandamse gezin Poppelsdorf wordt aangevinkt op de inventarisatie van eind januari. Isaak en Esther mogen niet meer meenemen dan wat zij in twee handen kunnen dragen. Dochter Roseline is op dat moment zestien maanden oud. Het gezin vond onderdak op Rapenburg 78 III. Daar werd op 9 september 1942 een tweede kind geboren, Johnny. Het gezin Poppelsdorf is wellicht opgepakt bij de grote razzia van 26 mei 1943.