Creveld (Henriëtte van)

Laatste wijziging: mei 14, 2024 @ 20:14

Henriëtte van Creveld (Rotterdam, 14-7-1912)1

Onafhankelijk van elkaar noemden twee Zaandamse verzetsstrijders de joodse ‘Kitty’, die vaak in hun hoofdkwartier aan de Harenmakersdwarsstraat aan het werk was voor de illegaliteit. Haar echte naam was Henriëtte van Creveld.

Rotterdam
Henriëtte woonde tot 1942 met haar ouders in de Rotterdamse Voorschotenlaan 123. Op haar Joodse Raadkaart staat een stempel met de datum 28 juli 1942. Wellicht vertrok ze toen naar Amsterdam, waar ze op 6-3-43 geregistreerd werd als ‘VOW’ (Vertrokken Onbekend Waarheen). Ze was ondergedoken. Haar ouders, Andries van Creveld en Sophie Frederique Mathilde van Creveld-Wolff, en haar tien jaar oudere broer Andries David doken niet onder. Haar ouders werden op 2-11-1942 vergast in Auschwitz, een lot dat haar broer drie maanden eerder al onderging.

Zaandam
De Zaandamse commandant bij het gewapend verzet Jan Jongh schreef in een rapport voor de Stichting 1940-1945 de ‘joodse Kitty van Creveld’ te hebben geholpen, zonder dat nader te duiden. Zijn verzetscollega Arend Kat noemde alleen het pseudoniem ‘Kitty’, maar ging dieper in op haar verblijf in Zaandam. Onbekend is overigens hoe ze daar terechtkwam. Volgens haar Amsterdamse archiefkaart zou ze Zaandam pas weer op 1 september 1945 verlaten (na vanaf 11 augustus 1945 daar officieel ingeschreven te hebben gestaan). Ze ging toen terug naar Amsterdam.

Havenstraat
Henriëtte van Creveld was onder haar schuilnamen ‘Kitty’ en ‘Jo Boenders’ vanaf 1943 of 1944 regelmatig te vinden op het adres Harenmakersdwarsstraat 3. Dat werd met ingang van september 1944 het hoofdkwartier van de Gewestelijke Sabotage Afdeling (GSA) in de zuidelijke Zaanstreek, het gewapend verzet van de Binnenlandse Strijdkrachten in de regio. Op het adres Harenmakersdwarsstraat 3 woonden vanaf maart 1943 Jan Kat en Maria Sofia Kat-van Leeuwen. Rie Kat woonde aanvankelijk bij haar schoonouders, Havenstraat 89c in Zaandam. Dat was al vroeg een verzetsbolwerk. Rie Kat verspreidde vanuit het ouderlijk huis pamfletten en ze bezorgde communistische bladen.

Harenmakersdwarsstraat
Haar zwager Jan Kat: “Toen zij een baby verwachtte en trouwde, verhuisde ze naar haar ouders aan de Harenmakersdwarsstraat nr 5 te Zaandam. Haar man werd in die tijd tewerkgesteld in Duitsland (Strassburg). Niet lang daarna (mei 1942) kreeg zij bericht, dat hij, tijdens het organiseren van een staking op de fabriek waar hij te werk was gesteld, was opgepakt en overgebracht naar een concentratiekamp te Colmar. (…) In maart 1943 stond hij plotseling voor haar. Hij was weten te vluchten en was na vele omzwervingen naar Zaandam gekomen. Hij was zowel geestelijk als lichamelijk een wrak. Zij woonde op dat moment clandestien aan de 1e Harenmakersdwarsstraat nr 3, een woning die naast de woning van haar ouders was vrijgekomen.”

Koerierster
Ondanks haar kind en opvliegende, depressieve man bleef Rie Kat verzetsactiviteiten ontplooien. Haar zwager: “De woning werd met goedvinden van Rie Kat-van Leeuwen als uitgangspunt ingericht. Zij deed voor zover nodig koeriersdiensten en bracht ook de toen voorradige wapens naar de daarvoor aangewezen plaatsen. Ook bracht zij in die tijd nog steeds illegale blaadjes rond.” In de kleine, armoedige woning in de Harenmakersbuurt zaten regelmatig onderduikers. De top van het Zaandamse gewapende verzet vergaderde er tijdens de laatste negen oorlogsmaanden. Onder de vloer lagen wapens en uniformen verborgen. En er was hulp van Henriëtte van Creveld. Arend Kat: “Lange tijd verrichtte een Joods meisje (Kitty) in de woning typewerk en deed samen met Rie Kat-van Leeuwen koeriersdiensten. Het overbrengen van wapens werd als dit nodig was alleen door laatstgenoemde gedaan.” Ondanks alle gevaren kwamen de bewoners en hun gasten heelhuids door de oorlog.

Bevrijding
Na de bevrijding bleken vrijwel alle familieleden van Henriëtte van Creveld te zijn omgebracht. Ze bleef nog even in Amsterdam (respectievelijk de Johannes Vermeerstraat 1 en Jan van Galenstraat 199 III), maar werd per 26-8-1946 uitgeschreven. Ze emigreerde naar de Verenigde Staten. Onbekend is hoe het Henriëtte van Creveld verder is vergaan.

1 Stadsarchief Amsterdam-archiefkaart; Joodse Raadkaart; Noord-Hollands Archief; Nationaal Archief-dossiers Stichting 1940-1945 van Jan Jongh en Arend Kat