Duis (David)

Laatste wijziging: 25 april 2016

David Duis (Amsterdam, 28-12-1897)1

David Duis was een zoon van diamantslijper Hartog Duis (18-12-1857) en Debora Hammelburg (8-11-1862). Duis jr. verhuisde in 1907 met zijn ouders naar Zaandijk. Als ongehuwde volwassene woonde hij aan het tegenwoordig niet meer bestaande Arie de Bruijnspad 7. Hij was arbeider bij een chocoladefabriek, vermoedelijk Cacao de Zaan. Het huis aan het De Bruijnspad was waarschijnlijk een pension of logement. In de jaren ’30 staan er op de kaart van het bevolkingsregister zeven huishoudens genoteerd, steeds voor korte tijd en gekomen van buiten Zaandijk. De mannen zijn slager, arbeider, bankwerker en pakhuisknecht. David stond er ingeschreven vanaf 22 juni 1936.

CID

David Duis had de interesse van de Centrale Inlichtingendienst. Op een landelijke, in 1939 opgestelde CID-lijst met namen en andere gegevens van ‘links-extremistische personen’ stond vermeld dat hij dat jaar gemeenteraadskandidaat was van de Communistische Partij Nederland. Dat klopte; Duis werd bij de verkiezingen van dat jaar zelfs in de raad van Zaandijk gekozen. Lang duurde dat niet. In de zomer van 1940 verbande de bezetter communisten uit de Nederlandse gemeenteraden.

Oorlog

Hijzelf was Nederlands-hervormd, maar David Duis had blijkbaar drie of vier joodse grootouders. Hij moest op 22 april 1942 Zaandijk verlaten, met achterlating van woning en bezittingen. De huissleutel en inventarislijst ging naar de politie. In Amsterdam kwam hij aanvankelijk terecht in de Weesperstraat 98huis.

Amsterdam

Dat hij heelhuids door de oorlog kwam, had Duis te danken aan Zaandamse partijgenoten. Piet van Breemen, die in de top van de Zaandamse CPN opereerde, bracht Duis onder op een adres in Amsterdam. Volgens een andere hulpverlenende Zaandamse CPN’er, Arie Bakker, was dat in de Tweede Hugo de Grootstraat, bij een mevrouw Kaper. Daar waren nog vijf andere onderduikers, onder wie de Zaandamse oud-Spanjestrijder Dingeman de Munck. Die veroorzaakte echter problemen. Van Breemen: “Op zekere dag kreeg ik bericht van een verbinding dat ik maar eens naar Amsterdam moest komen om met de mevrouw van de woning waar De Munck en Duis waren ondergedoken te spreken. Om kort te gaan, zij smeekte mij om de persoon De Munck aub weg te halen.”

Halsstarrig

Arie Bakker: “De Munck en Duis hadden strenge opdracht binnenshuis te blijven, welke opdracht De Munck gewoon aan z’n laars lapte. Uiteindelijk resulteerde dit in een bespreking met mevr. Kaper, Duis, De Munck en ondergetekende. Door de halsstarrige houding van De Munck, die zich niet neer wilde leggen bij de strikte orders van de illegaliteit, en de veiligheid van anderen (er waren bij mevr. Kaper nog meer onderduikers) in gevaar bracht, moest ondergetekende het dwingende besluit van de illegaliteit mededelen, dat indien Dingeman de Munck zich niet aan de afspraken van de illegaliteit hield, hij rekenen moest dat er beslissende maatregelen tegen De Munck genomen zouden worden en al wat hieruit voort zou vloeien geheel voor verantwoording van De Munck zouden zijn.” Er werd zelfs overwogen om Dingeman de Munck bij voortdurende overlast te liquideren.

Vechten

Arie Bakker: “Ondanks dit besluit bleef De Munck moeilijkheden veroorzaken. Hij (De Munck) daagde Duis zelfs uit, buiten op de gracht het uit te vechten. De illegale leiding (van Es [het alias van Piet van Breemen] ging er zelf heen) heeft ze toen naar een ander adres (mij onbekend) gebracht.” Volgens Van Breemen stuurde hij in ieder geval Dingeman de Munck weg, zonder een vervangende onderduikplek voor hem te regelen. Dat was begin 1943.

Zaandijk

In september 1945 keerde David Duis terug naar Zaandijk. Daar betrok hij een woning aan het Hazenpad 39. Ditmaal bleef hij nog geen jaar in Zaandijk. Hij ging in juni 1946 weer naar Amsterdam. Daar woonde hij achtereenvolgens in de Cabralstraat 6 I, Fritz Conijnstraat 12 III, Domela Nieuwenhuisstraat 12 hs en aan het Niftrikhof 105. Op 28-3-1952 trouwde David Duis in de hoofdstad met Maria Sophia van Straaten (Amsterdam, 11-4-1901). Hij overleed op 2-1-1978 in Amsterdam.

1 Burgemeesterslijst plaats 4; Politielijst nr. 2; Gezinskaart; www.resources.huygens.knaw.nl; Nationaal Archief, dossier Stichting 1940-1945 Dingeman Theodorus de Munck