Sanders (Harry)

Laatste wijziging: 4 mei 2016

Harry Sanders (Zutphen, 11-7-1915 – Aalst-Waalre, 14-11-2000) en Sella Sanders-van Straten (Amsterdam, 15-4-1917 – Amsterdam, 2-11-2014)1

Het echtpaar Sanders-van Straten dook in september 1942 onder bij de Verblifa-medewerker Dirk Braams (Rotterdam, 9-2-1897) en zijn echtgenote Hendrina Braams-van Stek (Rotterdam, 19-10-1906). Zij woonden in de Assendelftse Popelstraat 1. Deze straat werd na een grensherziening in 1965 bij Krommenie gevoegd.

Interview

Het echtpaar Braams was kort na de geboorte van hun dochter Hendrina Maria Jacoba (Rotterdam, 3-8-1937) naar Assendelft verhuisd. In het naastgelegen Krommenie werd Dirk ingenieur bij de Vereenigde Blikfabrieken en ontmoette hij Harry Sanders, die daar ook werkte. Over het verblijf van het echtpaar Sanders in de Popelstraat is alleen iets bekend door een interview dat Harry in 1995 gaf in het kader van het Spielbergproject. Het is hieronder integraal te lezen. Opvallend is dat hij zijn collega Braams een andere naam gaf (‘Alderse’) en diens woning situeerde in Krommeniedijk. Sella Sanders herinnerde zich dat ze in Assendelft bijna iedere dag andijvie aten.

Communist

Het vraaggesprek met Harry Sanders:
“Ik herinner me nog dat er op een dag bezoek kwam van een medewerker van de fabriek waar ik had gewerkt. Hij heette Alderse. In de Zaanstreek stond hij bekend als communist. Of hij werkelijk communist was, weet ik niet. Er werden daar wel meer mensen communist genoemd. In ieder geval was hij fel anti-nazi. Hij was mordicus tegen de Duitse bezetting en tegen alles wat daarmee samenhing. Op een gegeven moment zei ik, nogal dramatisch: ‘Alderse, als je voor mij een gat in de grond graaft, dan kruip ik erin en kom ik er pas na de oorlog weer uit.’ Hij besloot vrijwel onmiddellijk ons in huis te nemen. Hij woonde in Krommeniedijk. Een klein huisje. Man, vrouw en een dochtertje. Wij spraken af dat we op een avond zouden komen. Om tien uur. Dat was op zichzelf al ingewikkeld, want na acht uur mocht je eigenlijk niet meer op straat zijn.”

Wandeling

“We reisden naar Uitgeest, het station na Krommenie. Of dat station er nog is, weet ik niet. Dat doet er ook niet toe. Vanaf Uitgeest moesten we lopen. Sommige mensen leren nooit de weg kennen, al leg je die nog zo goed uit. Ik bedoel daar verder niets mee. Maar als ik eenmaal een plattegrond in mijn hoofd heb, dan zit die er ook. Ik wist dus precies hoe we moesten lopen. Na een wandeling van een halfuur of drie kwartier kwamen we in Krommeniedijk aan. Ik was er nog nooit geweest. Dat hoefde ook niet. Als je weet dat het huis rechts van de weg ligt, heb je al de helft gewonnen. Alderse had verteld dat er een paar blokjes stonden met telkens twee woningen onder één kap. Hij woonde in het derde blokje. Dat bleek precies te kloppen. Het huisnummer klopte. Zijn naam stond op de deur. Alles was in orde. Alleen…we durfden niet aan te bellen. Dat konden de buren horen. Op de deur kloppen durfden we ook nauwelijks. We probeerden het toch. Geen reactie. Toen liepen we naar de achterkant. Daar klopten we op het raam. Ook niets. Dat was niet helemaal volgens afspraak.”

Schuurtje

“We zijn toen maar onder het schuurtje gekropen. Of het een fietsenhok was of een konijnenhok weet ik niet meer. Het stond ongeveer dertig centimeter boven de grond. Net hoog genoeg om eronder te kunnen liggen. Dus daar lagen wij. De volgende ochtend werd het langzaam licht. De zon kwam op. Van dat harde zand — of eigenlijk van het veen — waren we behoorlijk stijf geworden. Toen kwam Alderse naar buiten. Waarschijnlijk om de kippen te voeren. Of de kat eten te geven. Ik weet het niet meer. Ik stak mijn hoofd onder het schuurtje vandaan. ‘Psst… Alderse.’ Hij schrok zich een ongeluk. Daar lagen Sanders en Sella onder zijn schuurtje. Haha. Zo zijn we dus binnengekomen. Dat zijn van die momenten die je nooit meer vergeet. Hoewel ik een heleboel uit die tijd vergeten ben… dit herinner ik me nog heel goed.”

Razzia

“We hebben daar een tijd gezeten. Op een ochtend vertelde de vrouw van Alderse dat zij van de buren had gehoord dat de Duitsers inmiddels de huizen aan de overkant hadden doorzocht. De razzia kwam steeds dichterbij. Dat huis bood eigenlijk geen enkele mogelijkheid om je te verbergen. Geen schuilplaats. Niets. Een heel gewoon huis. Toen hebben we besloten weg te gaan. We dachten: als ze gisteren tot de huizen aan de overkant zijn gekomen, dan komen ze vroeg of laat ook hier. Dat risico mochten wij die mensen niet laten lopen. Dus zijn we vertrokken.” Het echtpaar Sanders kon aansluitend terecht bij tandarts Veldkamp in Zaandam.

Zie verder Harry Sanders* in Wormer en in Zaandam.

1 Mededelingen van Harriet Sanders (29-10-2009) en Sella Sanders-van Straten uit Amsterdam (november/december 2006); Mail van Jaap Sanders (28-7-2026); https://stolpersteinezutphen.nl/index.php/persoon/harry-sanders; Gemeentearchief Zaanstad, persoonskaart Dirk Braams; Interview met Harry Sanders in het kader van het Spielbergproject (8-10-1995)